Süleyman Yaşar

Süleyman Yaşar'ın Makro Ekonomi Yazıları

Kategori: Genel

28 Eylül 2025

REZERV PARADA ARTIŞ HIZININ GERİLEMESİ BİZE ENFLASYONUN DÜŞECEĞİNİ GÖSTERİYOR

Eylül ayının son haftasında rezerv para tutarı bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 21 oranında arttı. Ama bir önceki yıl yani 2023 ile 2024 yılı Eylül ayları arasında rezerv…
18 Eylül 2025

LUXURY CAR IMPORTS ARE MORE THAN THE CURRENT ACCOUNT DEFICITIn the Basic Economic Aggregates table in the Medium-Term Program, the current account balance excluding gold is given. Again, energy imports are given as a separate item and compared with the current account balance. In other words, it is tried to be placed in mind that if there were no gold and energy imports, there would be no current account deficit and even a surplus current account account.However, the current account deficit means spending more than it produces( GDP), and the current account balance account has no meaning except for energy and gold. Let’s give an example: Turkey’s automobile imports in 2024 are 31.6 billion dollars. A large part of these imports are luxury car imports. So, since the current account deficit for 2024 is 10.4 billion dollars, if luxury car imports were not so large, there would be no current account deficit and even a current account surplus.The situation is no different in the first seven months of this year. In this period, the current account deficit was 21.2 billion dollars and automobile imports were 21.1 billion dollars. In short, it would be more meaningful to consider this luxury vehicle import when giving the current account balance. Let’s state it again, the current account deficit is spending more than it produces. The part that is spent more than it produces creates the current account deficit and is financed by debt. Therefore, except for gold, excluding energy, the discourses have no meaning in macroeconomic analysis. It would be beneficial to abandon this strange discourse in macroeconomic tables.
17 Eylül 2025

LÜKS OTOMOBİL İTHALATI CARİ AÇIKTAN FAZLAOrta Vadeli Program da yer alan Temel Ekonomik Büyüklükler tablosunda altın hariç cari işlemler dengesi veriliyor. Yine enerji ithalatı ayrı bir kalem olarak verilip cari işlemler dengesi ile kıyası sağlanıyor. Yani altın ve enerji ithalatı olmasa cari açık olmayacak hatta fazla veren bir cari denge hesabı olacağı akıllara yerleştirilmeye çalışılıyor.Oysa cari açık ürettiğinden fazla harcamak anlamına gelir enerji ve altın hariç cari denge hesabının bir anlamı yoktur. Hemen bir örnek verelim Türkiye’nin 2024 yılı otomobil ithalatı 31.6 milyar dolar. Bu ithalatın büyük bir kısmı lüks otomobil ithalatı. O halde 2024 yılı cari açığı 10.4 milyar dolar olduğuna göre lüks otomobil ithalatı bu kadar büyük olmasa cari açık olmayacak hatta cari fazla olacak.Bu yılın ilk yedi ayında da durum farklı değil. Bu dönemde cari açık 21.2 milyar dolar, otomobil ithalatı 21.1 milyar dolar. Kısaca cari işlemler dengesini verirken bu lüks araç ithalatını dikkate almak daha anlamlı olur. Tekrar belirtelim cari açık ürettiğinden fazla harcamaktır. Ürettiğinden fazla harcanan kısım cari açığı oluşturur ve borçla finanse edilir. O halde altın hariç, enerji hariç söylemleri makro ekonomik analizde hiçbir anlam taşımaz. Bu tuhaf söylemin artık makro ekonomik tablolarda terk edilmesinde fayda var.
11 Eylül 2025

2026 YILINDA DOLAR KURU 46.5 LİRA OLACAK Orta Vadeli Programa göre 2026 yılı sonunda enflasyon oranı yıl sonunda yüzde16, ortalama dolar kuru ise 46 lira 59 kuruş olacak. Enflasyon hedeflemesi…
8 Eylül 2025

KAMU TARAFINDAN YÖNETİLEN FİYATLAR MANŞET ENFLASYONUN ÜZERİNDE ARTTIAğustos ayı yıllık tüketici manşet enflasyon oranı yüzde 32.95 olarak gerçekleşti. Buna karşın kamu tarafından yönetilen fiyatlar bu yıllık oranın üzerinde arttı. Şöyle; 2025 yılının Ağustos ayında kamu tarafından belirlenen elektrik fiyatları yıllık olarak yüzde 37.85, doğalgaz yüzde 38.14, su yüzde 55.72, ayakta tedavi yüzde 50.71, demiryolu taşıması yüzde 43.93, ilk öğretim yüzde 68.34, orta öğretim hizmetleri yüzde 68.34 oranında arttı. Bu ürünler içerisinde eğitim ve sağlık hizmetleri yarı kamusal özellik taşıyorlar. Diğer ürünlerin fiyatları ise kamu tarafından belirleniyor.Gelelim Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ne…Türk parası kullanan KKTC’de Ağustos 2025 enflasyonu yıllık olarak yüzde 35.42 oranında gerçekleşti. KKTC’de de sağlık hizmetleri yıllık olarak yüzde 61.33,eğitim hizmetleri ise yüzde 63.65 oranında arttı. Kısaca her iki ülkede de kamusal hizmetlerin fiyatları manşet enflasyonun üzerinde arttı.
5 Eylül 2025

STATE-ADMINISTERED PRICES INCREASED ABOVE HEADLINE INFLATION IN TÜRKİYE

The annual consumer headline inflation rate for August was 32.95 percent. On the other hand, publicly administered prices have increased above this annual rate. So; In August 2025, electricity prices…
29 Ağustos 2025

WHY IS INFLATION HIGH IN TÜRKİYE?Türkiye has the highest inflation rate among European countries. In July 2025, annual inflation was 33.52 percent. The Ministry of Treasury and Finance is implementing a disinflation program to reduce high inflation.As it is known, in order to implement a disinflation program, the following three conditions must be met according to the IMF model.These are respectively;(a) Domestic wages and prices shall be fully flexible and shall not be predetermined or indexed.(b) Inflation expectations should be taken into account in wage increases, and the inflation rate of the previous period should not be reflected in wages.(c) The expectation of devaluation should disappear, so a floating exchange rate should be introduced. There should be complete confidence in the central bank, seigniorage pressure should disappear, expenditures and revenues of public finances should increase in proportion to the growth rate. There should be no expectation of any increase in the money supply.Meanwhile, in 2006, Türkiye switched to the inflation targeting regime, which began to become fashionable in the 1990s. In this regime, in addition to the conditions listed above, some technical details are sought.What are they? Let’s list it like this; making a new price index, Türkiye did it. And it created a new consumer price index based on 2003. As it is known, Türkiye had previously switched to a floating exchange rate regime.As for the other technical details… There should be no seigniorage pressure, and the interbank rate and inflation target should be consistent.As we know it, inflation is ultimately a monetary event. If the money supply increases well above the GDP growth rate, there will be inflation. This is a fact that has been known since ancient times.Now let’s take a look at the developments in my country… The average monthly GDP growth rate in the last 39 months was 4 per thousand. In contrast, the money supply (M2) increased by an average of 5 percent per month.Again, the increase in the reserve money, which shows the pure part of the seigniorage, increased from 579.6 billion liras to 4 trillion 525 billion liras in the last 39 months. In other words, about 4 trillion liras of pure seigniorage was made.In addition to all this, what is the target inflation range? According to the latest monetary statement, the range of 25-29 percent was determined. So, what was the target inflation rate in the 2025 Program? Let’s remember that it was at the level of 17.5 percent.So, in order to stop inflation, we first need to make seigniorage and the money supply consistent with the GDP growth rate. Therefore, it is useful to target the money supply instead of the inflation targeting regime. While targeting the money supply has the problem of velocity, it is clear that it would be much more useful than the current practice.
18 Ağustos 2025

ENFLASYON NİÇİN DÜŞMÜYOR?Enlasyonu düşürmek yani dezenflasyon programı uygulamak için IMF öğretisine göre aşağıda belirttiğimiz üç koşulun gerçekleşmesi gerekir.Bunlar sırasıyla;(a) ülke içi ücretler ve fiyatlar tam esnek olmalı, ücretler önceden belirlenmemeli ve endekslenmemelidir.(b)Ücret artışlarında enflasyon bekleyişleri dikkate alınmalı, geçmiş dönemin enflasyon oranı ücretlere yansıtılmamalıdır.(c)Devalüasyon beklentisi ortadan kalkmalı bu nedenle dalgalı kura geçilmelidir. Merkez bankasına tam bir güven oluşmalı, senyoraj baskısı ortadan kalkmalı, kamu maliyesinin harcama ve gelirleri büyüme oranı ile tutarlı olarak artmalıdır. Para arzında herhangi bir artış beklentisi olmamalıdır.Bu arada Türkiye, 1990’lı yıllarda moda olmaya başlayan enflasyon hedeflemesi rejimine 2006 yılında geçti. Bu rejimde de yukarıda sıraladığımız koşulların yanı sıra bazı teknik ayrıntılar aranır.Nedir bunlar? Şöyle sıralayalım; yeni bir fiyat endeksi yapmak, bunu Türkiye yaptı. Ve 2003 bazlı yeni bir tüketici fiyat endeksi oluşturdu. Bilindiği gibi dalgalı kur rejimine daha önceden geçmişti Türkiye.Diğer teknik ayrıntılara gelince…Senyoraj baskısı olmaması, interbank faiziyle enflasyon hedefinin tutarlı olması gerekir. Yine Merkez Bankası operasyonları şeffaf ve kamu oyunu bilgilendirerek yapılmalıdır. Merkez bankası, itibarı yerinde, konservatif, bağımsız ve enflasyon hedefine odaklanmış, bu hedefe yönelik para politikasını yönetebilen bir yapıda olmalıdır. Daha doğrusu halk, Merkez Bankasına güvenmelidir. Aksi halde enflasyon hedeflemesinde başarı mümkün olmaz.Şimdi bu koşulların yerine getirilip getirilmediğine bakalım…Enflasyon nihayetinde parasal bir olaydır. Para arzı büyüme hızının çok üzerinde artarsa enflasyon olur. Bu ilk çağlardan beri bilinen bir gerçektir.Şimdi bizdeki gelişmeler bakalım…Son 39 ayda aylık ortalama GSYİH büyüme hızı binde 4 olarak gerçekleşti. Buna karşılık para arzı (M2) aylık ortalama yüzde 5 oranında arttı.Yine senyorajın püre (saf) kısmını gösteren rezerv paradaki artış son 39 ayda 579.6 milyar liradan 4 trilyon 525 milyar liraya yükseldi. Yani yaklaşık 4 trilyon lira pure senyoraj yapıldı. Bu arada İstanbul Borsası referans faiz oranı kısa vadede yüzde 42.65, TCMB politika faizi yüzde 43 olarak Ağustos 2025 ortasında yaşanıyor.Bütün bunların yanında peki hedef enflasyon aralığı nedir? Son açıklamaya göre yüzde 25-29 aralığı belirlendi. Peki 2025 Yılı Programında hedef enflasyon oranı ne kadardı? Hemen hatırlayalım yüzde 17.5 düzeyindeydi.O halde enflasyonu durdurabilmek için önce senyorajı ve para arzını büyüme hızı ile tutarlı hale getirmemiz gerekiyor. Dolayısıyla enflasyon hedeflemesi rejimi yerine para arzını hedeflemekte fayda var. Para arzını hedeflemenin velocity (paranın devir sürati) gibi sorunu olsa da mevcut uygulamadan çok daha yararlı olacağı açık bir gerçektir
11 Ağustos 2025

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER GIDA VE TARIM ÖRGÜTÜ’ NÜN VERİLERİNE GÖRE DÜNYA GIDA FİYATLARI TEMMUZ 2025 TARİHİNDE YILLIK OLARAK YÜZDE 7.6 ORANINDA ARTTI.

Bu yıllık artış içerisinde en fazla fiyat yükselişi bitkisel yağ fiyatlarında meydana geldi. Dünya genelinde bitkisel yağ fiyatları yüzde 23 oranında arttı. Bu arada süt ürünlerinde fiyatlar yüzde 21.4, et…
11 Ağustos 2025

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER GIDA VE TARIM ÖRGÜTÜ’ NÜN VERİLERİNE GÖRE DÜNYA GIDA FİYATLARI TEMMUZ 2025 TARİHİNDE YILLIK OLARAK YÜZDE 7.6 ORANINDA ARTTI. Bu yıllık artış içerisinde en fazla fiyat yükselişi bitkisel…

Hakkında

Süleyman Yaşar’ın makro ekonomi yazıları.

suleymanyasar26@gmail.com