Süleyman Yaşar

Peki bu üç iktisatçı ne yaptı? Joel Mokyr, sürdürülebilir büyüme için gerekli faktörleri belirlemek amacıyla tarihsel gözlemlerden yararlandı.

Modern verilerden ilham alan Philippe Aghion ve Peter Howitt, teknolojik ilerlemenin sürdürülebilir büyümeye nasıl yol açtığını gösteren matematiksel bir ekonomik model oluşturdu. Bu yaklaşımlar farklı olsa da, temelde aynı soru ve olgularla ilgileniyor.

Son 200 yılda  Britanya ve İsveç gibi sanayileşmiş ülkelerdeki ekonomik büyüme dikkate değer ölçüde istikrarlı olmuştur. Ancak, yüzeyin altında gerçek hiç de istikrarlı değildir. Örneğin ABD’de, her yıl tüm şirketlerin yüzde onundan fazlası iflas etmekte ve aynı sayıda şirket yeniden kurulmaktadır. Geriye kalan işletmelerde ise her yıl çok sayıda istihdam yaratılmakta veya ortadan kalkmaktadır; bu rakamlar diğer ülkelerdeki kadar yüksek olmasa da, model aynıdır.

Aghion ve Howitt, şirketlerin ve işlerin sürekli olarak ortadan kaybolup yenilerinin ortaya çıktığı bu dönüşümsel yaratıcı yıkım sürecinin, sürdürülebilir büyümeye yol açan sürecin merkezinde yer aldığını fark ettiler. Daha iyi bir ürün veya daha verimli bir üretim yöntemi fikri olan bir şirket, pazar lideri olmak için diğerlerini geride bırakabilir. Ancak bu gerçekleştiği anda, diğer şirketler için ürünü veya üretim yöntemini daha da geliştirerek zirveye tırmanmaları için bir teşvik yaratır.

Kısaca Mokyr, sürdürülebilir büyümenin yeni normal haline gelmesinin nedenlerini ortaya çıkarmak için tarihsel kaynakları bir araç olarak kullandı. Aghion ve Howitt de sürdürülebilir büyümenin ardındaki mekanizmaları inceledi. 1992 tarihli bir makalede, yaratıcı yıkım olarak adlandırılan bir matematiksel model geliştirdiler: Yeni ve daha iyi bir ürün pazara girdiğinde, eski ürünleri satan şirketlerin zarar ettiğini söylüyorlar.

Tabii bütün bu çalışmalarda elde edilen bulgular kapsayıcı bir büyümeyi içermiyor. Hatırlayacaksınız geçen yıl kurumların ekonomik büyümeye katkısı çalışmalarına Nobel ödülü verilmişti. Fakat ABD Başkanı Trump’ın uygulamaları kurumların pek de sağlam bir dayanak  olmadığını bize gösterdi. Dünya Ticaret Örgütü’ne rağmen dalgalı gümrük vergileri dünya ekonomisine belirsizlik getirdi.