Süleyman Yaşar

KİRACI EV SAHİBİYLE EVLENİNCE MİLLİ GELİR DÜŞER Mİ?

Elon Musk Gayrisafi Yurt İçi Hasılanın ( bundan böyle milli gelir) doğru ölçülmesi için devlet harcamalarının milli gelir hesaplanıken hariç tutulmasını söyledi. Aksi takdirde, insan hayatını iyileştirmeyen harcamalar nedeniyle milli gelirin yapay olarak  yüksek ölçüldüğünü ileri sürdü. Örnek olarak otomobil üreten herkesi DMV (devletin araç ehliyet bürosu) çalışmak için kaydırırsak hiç otomobil olmayan, daha kötü bir hayat tarzı ama aynı milli gelir rakamının görüneceğini belirtti.

Elon Musk’ın bu isteği aslında 2009 yılından beri Amerikan ekonomisinde yerine getiriliyor ve devlet harcamaları hariç milli gelir hesaplanıyor. Ve özel endüstrilerin katma değeri milli gelirin yüzde 88.7’sini oluşturuyor.

Gelelim milli gelir hesabından devlet harcamalarının ölçüm dışında bırakılmasına…Devlet harcamalarının milli gelir içerinde hesaplanması modern makro ekonominin  kurucusu John Maynard Keynes tarafından teorik olarak  “toplam talep” kavramının içerinde ele alındı. Devletin tüketim ve yatırım harcamaları bilindiği gibi doğrudan mal ve hizmet talebini dolayısıyla üretimi etkiler. Çünkü milli gelir bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin piyasa fiyatlarıyla tahminini ifade eder. Devletin transfer harcamaları ise örneğin emekli maaşını alan emekli harcadığında tüketim ya da yatırıma dönüşür. Devletin çalışanlarına ödediği maaş ve ücretler ise doğrudan talebe dönüşür.

Peki Elon Musk’ın önerisi kabul edilebilir mi? Hayır kabul edilemez. Çünkü devlet altyapıya harcama yapmadığı takdirde özel sektör bu boşluğu dolduramaz. Yine adalet,savunma,eğitim,sağlık gibi tam ve yarı kamusal malların özel sektör üzerindeki pozitif dışsallıkları da ölçülmez. Çevre ve küresel ısınma önlemleri için yapılan devlet harcamalarının faydası insan ve hayvan  refahı için önemlidir. O halde devlet harcamalarını dahil etmeyerek yapılan milli gelir hesabı da doğru olmayacaktır. Çünkü devlet harcamalarının refaha katkısı gözden uzak tutulamaz.

Şimdi gelelim milli gelirin doğru hesabına… Başlıkta da söylediğimiz gibi “kiracı ev sahibiyle evlenirse” milli gelire etkisi nasıl olacaktır? Artacak mı, eksilecek mi? Milli gelir ölçülmesinde önemli olan refahın artışı, yaşam kalitesinin yükselmesini hesaplamaktır. Bu da fırsat eşitliği, gelir dağılımda adalet gibi kavramlara bağlıdır. Trafik  sıkışıklığında benzin tüketimi  çoğaldığı  için milli gelir artar. Ama karbon emisyonu arttığı için yaşam kalitesi düşer. İşte bu nedenle Elon Musk’ın insan hayatını iyileştiren harcamalar kavramıyla neyi kastettiği  belirsizdir.