Süleyman Yaşar

On dokuz aydır Mehmet Şimşek dezenflasyon programı uyguluyor fakat henüz Nurettin Nebati’den devir aldığı   yüzde 38.21 olan enflasyon düzeyine gerileyemedik. Bu arada hemen belirtelim 2024 yılı sonu enflasyonu yüzde 44.38 oranında gerçekleşti. Peki neden enflasyon hızla gerilemiyor? Bunun nedenini şöyle açıklayabiliriz; izlenen para politikası sıkı değil. Ayrıca kamu maliyesi tarafından dezenflasyon süreci desteklenmiyor.

Para politikasının sıkı olmadığını söylüyoruz.Çünkü rezerv para 2024 yılında yüzde 68.90 oranında çoğaldı. Bunun anlamı  şu; bu artış kadar para basıldı. Yani rezerv para son açıklanan verilere göre  bir yılda 2.2 trilyon liradan 3.8 trilyon liraya yükseldi. Bu tutar pür senyoraj oluyor. Bir de enflasyon kadar basılan para var. O tutar bu rakama dahil değil.

Yine para arzını gösteren M2 ve M3 artışları sırasıyla son bir yılda yüzde 28.03 ve yüzde 38.32 olarak gerçekleşti. Bu artışlar ekonominin reel büyüme hızının epeyce üzerinde olduğundan enflasyonun hızla gerilemesi pek mümkün değil. Hemen belirtelim enflasyon hedeflemesi rejiminde interbank faiz oranlarının hedef enflasyona yakın olması gerekir ama hedefin oldukça üzerinde bu rakamlar. Yüzde 48-49 düzeyinden işlem yapılıyor. Halbuki IMF’nin Türkiye için 2025 yılı enflasyon tahmini Ekim Raporunda yüzde 24 olarak belirlendi.

Kamu maliyesine gelince… Hatırlanacaktır 2001 yılı krizinde IMF Türkiye’ye yüzde 6.5 oranında faiz dışı fazla ayırmasını dikte etmişti. Yani toplam  vergi gelirlerinden, GSYİH’nın yüzde 6.5’luk tutarındaki kısmı  harcanmayacak borç stokunun eritilmesinde kullanılacaktı. Bu gün ise faiz dışı fazla yerine faiz dışı açık var kamu maliyesinde. Dolayısıyla mevcut borç yeni borçla  ödeniyor. O halde enflasyonun hızla gerilemeyeceği açık bir gerçek. Anlaşılan zamana yayılarak uzun bir dezenflasyon süreci izlenecek. Tasarım bu. Buna karşılık faizler bir süre yüksek kalacak. Tabii sonucunda  büyüme hızı düşük gerçekleşecek.